Askotan egunkarietan irakurri eta telebistan ikusten edo irratian entzuten ditugu termino ekonomikoez mintzo diren iritziak, edo haien esanahia zehatz-mehatz ezagutzen ez dutenak edo behar bezala azaltzen ez dakitenak, eta horrek nahasmena sortzen du normalean, argitasuna baino.
Aurten, 2023an, Europako ekonomiaren motortzat hartzen den Europako Batasuneko eurogunea teknikoki atzeraldian edo dezelerazioan sartu zelako albisteak agertu dira.
Hala ere, Eurostatek 2023ko 2. hiruhilekoko datuak argitaratu berri ditu, eurogunean BPGa % 0,1 baino ez dela hazi dela, aurreikusitako % 0,3aren ordez, nahiz eta 1. hiruhilekoko datuak % 0,1eko hazkundearekin zuzentzen dituen. argitaratutako %0aren ordez. EB mailan, geldialdia egon da, 2. hiruhilekoan hazkunde nuluarekin, herrialde ezberdinen arteko aldakuntza nabarmenekin. Gainera, EBZk interes-tasa %4,5era igo berri du.
Ikusten duzunez, estimazioak eta errealitatea etengabe aldatzen ari dira, aurreikuspen ekonomikoetan aldaketak eraginez.
Enpresen inkestak positiboak dira AEBetan Europan edo Erresuma Batuan baino. Hau da, Europan jardueraren beherakada handia dago datozen hiruhilekoetan, energiaren prezioak gehiago igotzen has daitezkeenean.
Hala ere, horrek ez du esan nahi EBko herrialde guztiak egoera berean daudenik. Izan ere, 4 herrialde garrantzitsuenetako ekonomiak, hala nola, Alemania, Frantzia, Italia eta Espainia, denak hazten ari dira, Alemania izan ezik, eta badira beste ekonomia batzuk are gehiago hazten ari direnak. Polonia dute buru, eta ondoren Luxenburgo, Portugal, Kroazia eta Zipre.
Estatu Batuak atzeraldian sar daitezkeela ere hitz egiten da. Egia da adituak ez daudela ados, ekonomia etengabe aldatzen delako eta albisteak oso azkar gertatzen direlako.
Noski, hegoaldeko herrialdeek zorrak hartzeko duten erraztasuna ez da mantenduko eta arau fiskalak gogortu egingo dira datozen urteetan.
Horregatik, uste dut interesgarria izan daitekeela kontzeptu hauek zer esan nahi duten modu erraz batean azaltzea. Egia da batzuetan termino hauetako batzuen arteko bereizketa ez dela nahiko argia, eta, beraz, zaila izan daiteke horiek bereiztea.
Gainera, kontzeptu horien definizio tekniko hutsa gauza bat da, eta errealitatean esan nahi dutena beste bat.
DESAZELERAZIOA
Moteltze bati buruz hitz egiten dugunean hazkunde-erritmoaren murrizketaz ari gara. Esaterako, %3an hazten ari gara, baina petrolioa eta beste produktu batzuk prezioa igotzen ari dira. Per capita errenta murrizten da, hau da, pertsona eta familiek gauza gutxiago eros ditzakete diru berdinarekin, eta urte horretan ekonomia %2 baino ez da hazten. Ez da munduaren amaiera, hazkundea moteldu besterik ez da egin.
ERRECESIOA
Bestalde, atzeraldiari buruz hitz egitea hitz handiez hitz egitea da. Printzipioz, atzeraldi bat BPGaren, Barne Produktu Gordinaren murrizketa izango litzateke. Hau da, ekoizpena, errenta, aberastasun nazionala jaitsi egiten da eta erosteko ahalmena galtzen dugu. Teknikoki, atzeraldi batean gaudela uste dugu BPGa jaisten denean jarraian bi hiruhileko jaitsieraren ondoren. Beraz, hilabete batean BPGaren jaitsiera badago, horrek ez du esan nahi munduaren amaiera. Alarma-seinalea izan beharko lukeen arren, gertaera zehatz bat baino ez da izan, baina adi egon beharko dugu neurri zuzentzaileak hartu behar badira.
DEPRESIOA
Kontuan hartu beharreko hirugarren kontzeptu garrantzitsua depresioa da. Endemiko bihur daitekeen egoera larriago batez ari gara, hau da, epe luzeagoan. Depresio ekonomiko bat hondamendiaren kategorian sartzen da. Urtebetean BPGaren %10eko jaitsiera da, edo, beste iturri batzuen arabera, 3 urte baino gehiagoko atzeraldia. Esaten da, halaber, jarduera ekonomikoak bere alderdi nagusi batzuetan hobekuntza zantzurik erakusten ez duenean. Ikus dezakezunez, kontzeptu honen definizio desberdinak daude.
Aktibo edo kreditu-burbuila bat lehertzearen ondorioz izan daiteke, kredituaren uzkurdura, kredituaren prezioaren igoerarekin eta prezioen indize orokorraren jaitsierarekin batera. Ez da ohikoa horrelakorik gertatzea, baina batzuetan gerta daiteke. Kasu honetan lanpostuen suntsiketa ia ziurta daiteke, baita enpresen itxiera ere. Hau da kasurik okerrenetako bat.
KRISIA
Azkenik, hitz egin dezagun krisi hitzari buruz. Hau da ziurrenik definizio hedatuena duena, komunikabideetan eta politikan ia denetarako erabiltzen delako. Ekonomia krisian dago, gobernua krisian, dotcom krisian…
Krisi ekonomikoa aldagai ekonomikoei negatiboki eragiten dieten aldaketak gertatzen diren egoera da.
Normalean agertu ohi diren krisi ekonomiko mota nagusiak hauek dira:
⦁ Finantza krisia.
⦁ Zorraren krisia.
⦁ Burbuila ekonomikoa.
⦁ Ordainketa balantzaren krisia.
⦁ Truke krisia.
⦁ Banku krisia.
Hitz hau definitzeko arazoa da oso zaila dela bereiztea nondik datorren krisi hitza eta nondik jarraitzen dugun arazoak. Batzuetan moteltze bat baino ez denean krisiaz hitz egiten dugu, beste batzuetan atzeraldi nahiko nabarmena badugu soilik krisian gaudela kontsideratzen da.
Krisi ekonomikoa egoera larria bezala definituko nuke, ez bakarrik oraingorako, baita ekonomiaren etorkizunerako ere. Egoera horretatik ateratzea zaila da eta suspertzea motela eta zaila da.
Dena den, krisi hitzak jatorrizko esanahian aldaketa esan nahi du, eta bizimodua, egoera ekonomikoa edo sor daitekeen edozein mota aldatzeko aukera da. Etapa zaila da, baina hobetzeko aukera oso garrantzitsua, aprobetxatzen jakinez gero.
Fase hauetako bakoitzaren ondorioz, ekonomiak nazioei eta enpresei ez ezik, bereziki, pertsona eta familiei eragingo die, beraiek baitira benetan jasango dituzten ondorioak, batez ere enplegu galeraren ondorioz. eta bankuek aplikatuko dituzten kredituak finantzatzeko zailtasunak.
Juan Alberto González Cenzano. Ekonomialaria. Secot Bizkaia Senior