Urriaren 15ean, Juan Alberto González seniorrak hitzaldia eman zuen Mondragon Unibertsitatean, bertako ikasleentzat.
Txosten hori funtsezko 4 puntutan oinarritu zen: jaiotza-tasaren jaitsiera, pentsioak, langabeziaren arazoa eta immigrazioa.
Jaiotza-tasaren jaitsierari dagokionez, jaitsiera horren arrazoi posibleak aztertu zituen, 2013tik oso nabarmena, % 24,1eko jaitsierarekin. Une honetan, jaiotza-tasa % 10 inguruan dago, neurri batean aipatutako beherakadagatik eta biztanleriaren igoeragatik.
Gaur egun, emakumearen ugalkortasun-indizea 1,6koa da. Ordezkapen-ugalkortasunaren indizea 2,1etik beherakoa bada, ez da bermatzen populazio egonkorraren piramidea.
Hala ere, emigrazioari esker, Espainiako biztanleria 48,8 milioi pertsonakoa zen 2024ko uztailaren 1ean, eta horietatik 6,6 milioi atzerritarrak ziren.
Aldi berean, bizi-itxaropena 84 urtera arte igo da, eta, ondorioz, pentsioak igo egin dira. Langabezia-tasa handia denez, pentsioak estaltzeko behar den langile-tasa ez da nahikoa, eta, handitzen ez bada, zaila izango da egungo pentsio-sistema mantentzea. Beraz, aldaketak egin beharko dira sistema horretan.
Horietako bat erretiro-adina, pentsioen kalkuluan izandako aldaketak eta sistemaren finantzaketa alternatiboa dira, eta, horretarako, pentsio batzuk atera eta Estatuko aurrekontuen kontura ordaintzen dira.
Bestalde, oso egoera kezkagarria gertatzen da. Langabezia handia dago, batez ere gazteena eta 45 urtetik gorakoena, baina, hala ere, ez dira lan-eskaintzak betetzen.
Zer esan nahi du honek? Gazteen kasuan, ezin dute lan egin esperientziarik ez dutelako, baina ezin dute esperientzia hori hartu, ezin dutelako lan egin.
Arrazoiak bat baino gehiago dira. Langileen aldetik, batzuetan uko egiten zaie lanei, jada dirulaguntzak kobratzen ari direlako, kasu askotan eskainitako soldata baino handiagoak. Ofizialki, nahiago dute lanik egin gabe jarraitu, baina ezkutuko ekonomian lanean ari dira, eta hori oso handia da oraindik, eta horrek kalte egiten dio zergen bilketari. Lanpostu horietako asko etorkinekin betetzen dira, batez ere ostalaritzan, mendetasun-zaintzaileetan, garbiketa-zerbitzuetan eta abarretan, soldata txikiagoekin.
Baina paradoxa bat ere badago. Enpresak kexu dira ez dutelako langile kualifikaturik aurkitzen eskaintzen dituzten lanetarako, eta, gainera, ez da lortzen talentua atxikitzea, eta profesional askok EBra emigratzen dute baldintza hobeetan lan egiteko.
Horri gehitzen bazaio legez kanpoko etorkin askok, profesionalki lan egiteko prestatuta daudenek, ezin dutela egin beren egoera erregularizatu ezin izan dutelako, oso kezkagarria da. Ez da lortzen langabezia murriztea, ezta jasotzen dituzten dirulaguntzak eta laguntzak ezabatzea ere. Paradoxa hori konpondu egin beharko litzateke, lan egin nahi dutenen oztopo burokratikoak ezabatuz edo erraztuz.
Juan Alberto González Cenzano
Ekonomialaria. SECOT Bizkaiako seniorrak